Wetenschappelijk onderzoek bij HollandPTC

In een onderzoeksruimte bij HollandPTC staat een apparaat dat op het eerste gezicht misschien niet direct opvalt. Toch speelt juist deze nieuwe incubator een belangrijke rol in de ontwikkeling van toekomstig onderzoek naar protonentherapie. Dankzij steun van de HollandPTC Foundation kon deze onderzoeksopstelling worden gerealiseerd, iets wat via reguliere financiering niet altijd vanzelfsprekend is.

Voor coördinator wetenschappelijk onderzoek Reni vormt de incubator een belangrijke stap vooruit in het onderzoek naar de biologische effecten van straling. “Cellen zijn levende systemen die extreem gevoelig zijn voor hun omgeving,” legt ze uit. “Om goed onderzoek te kunnen doen, moet je die omstandigheden zo realistisch mogelijk nabootsen.”

Onderzoek onder omstandigheden die dichter bij het menselijk lichaam liggen

Voorheen werden celmonsters tijdens bestraling buiten de incubator geplaatst. Dat betekende dat experimenten plaatsvonden op kamertemperatuur en zonder controle over factoren zoals zuurstof en luchtvochtigheid. Juist die omstandigheden hebben invloed op hoe cellen reageren op straling.

Met de nieuwe incubator kan het onderzoek plaatsvinden onder omstandigheden die veel dichter liggen bij de situatie in het menselijk lichaam. Tijdens experimenten blijven temperatuur en zuurstofniveaus gecontroleerd, waardoor cellen gezond en biologisch actief blijven gedurende de bestraling. “Dat geeft ons veel betere controle over de experimentele omstandigheden en verhoogt de betrouwbaarheid van het onderzoek,” vertelt Reni.

De opstelling maakt bovendien onderzoek mogelijk naar verschillende zuurstofniveaus, waaronder fysiologische zuurstofwaarden die beter aansluiten bij normale weefsels in het lichaam. Dat is onder andere belangrijk binnen FLASH-onderzoek, een relatief nieuwe vorm van bestraling met ultra-hoge dosissnelheden. “Eerdere studies laten zien dat zuurstof een belangrijke rol speelt in de biologische effecten van FLASH-bestraling,” zegt Reni. “Met deze incubator kunnen we dat nu veel nauwkeuriger onderzoeken.”

Van fundamenteel onderzoek naar toekomstige behandelingen

Hoewel dit type onderzoek niet direct zichtbaar is voor patiënten, vormt het wel een belangrijke basis voor toekomstige innovaties binnen de protonentherapie. Volgens Reni is fundamenteel biologisch onderzoek essentieel om beter te begrijpen hoe cellen reageren op straling en hoe behandelingen verder verbeterd kunnen worden.

“Sterk preklinisch bewijs is nodig voordat nieuwe technieken uiteindelijk richting klinische toepassing kunnen gaan.” Juist daar ligt volgens haar ook een uitdaging. Fundamenteel onderzoek is vaak lastig te financieren, omdat de toepassing niet altijd direct zichtbaar is in de dagelijkse zorgpraktijk.

Dat herkent ook Ron Krom, voorzitter van de HollandPTC Foundation. De foundation kijkt daarom bewust naar projecten die bijdragen aan betere oncologische zorg, maar die buiten de reguliere financieringsstromen vallen. “Bij veel onderzoeksprojecten is er wel budget voor onderzoekers, maar niet voor de apparatuur die nodig is om het onderzoek daadwerkelijk mogelijk te maken,” vertelt hij. “Juist daar kan de foundation het verschil maken.”

Donaties maken innovatie mogelijk

Volgens Ron zijn innovaties binnen de zorg onmisbaar, maar niet altijd eenvoudig te financieren. “Nieuwe behandelingen en technieken zijn vaak nog niet opgenomen binnen reguliere vergoedingen. Toch zijn juist die ontwikkelingen nodig om zorg beter, efficiënter en toegankelijker te maken.”

De incubator is daar volgens hem een concreet voorbeeld van. Door donaties kon een onderzoeksopstelling worden ontwikkeld die nu al nieuwe experimenten mogelijk maakt en tegelijkertijd helpt om vervolgonderzoek en toekomstige subsidieaanvragen verder op te bouwen.

Voor Reni ligt de volgende stap inmiddels alweer klaar. Samen met consortiumpartners wordt gewerkt aan verdere uitbreiding van het systeem, onder andere met luchtvochtigheidscontrole en toepassingen voor in vivo experimenten. Tegelijkertijd blijft het grotere doel hetzelfde, onderzoek mogelijk maken dat uiteindelijk bijdraagt aan betere en veiligere behandelingen voor patiënten.

Ron ziet daarin ook de bredere rol van de foundation voor de komende jaren. “Protonentherapie is nog een relatief jonge behandeltechniek. Er ligt nog een wereld aan mogelijkheden open om behandelingen verder te verbeteren en bijwerkingen te verminderen. De foundation speelt een belangrijke rol om dat onderzoek mogelijk te maken en verder te brengen.”